Apel VIP-ów w sprawie smartfonów do minister Barbary Nowackiej

O zasadach korzystania ze smartfonów w szkołach będą rozmawiali w Brukseli unijni ministrowie ds. edukacji dzieci i młodzieży. Spotkają się w poniedziałek, 2 grudnia br. Z tej okazji apelujemy w tej sprawie do minister edukacji Barbary Nowackiej. Zachęcamy do zapoznania się z treścią pisma.

Łódź, 2 grudnia 2024 r.

Szanowna Pani
Barbara Nowacka
Minister Edukacji
al. Jana Chrystiana Szucha 25
00-918 Warszawa

Szanowna Pani Minister,

Zwracamy się do Pani Minister z Apelem o wprowadzenie jednolitych zasad higieny cyfrowej dotyczących używania telefonów komórkowych i innych indywidualnych urządzeń ekranowych w żłobkach, przedszkolach i szkołach podstawowych. Zasady powinny dotyczyć dzieci, młodzieży i personelu placówek. Opowiadamy się za centralną, rządową regulacją, a nie zostawianiem decyzji w gestii poszczególnych placówek.

Fakty są alarmujące: 64% dzieci w wieku od 6,5 lat korzysta z urządzeń mobilnych (CPS, 2021; Jędrzejko, Kozłowski 2024); 63% małym dzieciom w wieku od 6 miesięcy do 6,5 roku zdarzyło się bawić smartfonem lub tabletem bez konkretnego celu (Jędrzejko, Tasper, Kozłowski, 2022); 70% dzieci w klasach 1-3 szkoły podstawowej korzysta z Internetu przede wszystkim poprzez smartfony („Bezpieczny smartfon dla dziecka”, 2017); nastolatki korzystają z internetu średnio 5 godzin i 36 minut w dni powszednie, w weekendy to aż 6 godzin i 16 minut, przeciętny nastolatek dostał pierwszy telefon z dostępem do internetu w wieku 8 lat i 5 miesięcy (Badania NASK „Nastolatki 3.0”). Równocześnie doświadczamy wśród dzieci i młodzieży epidemii depresji, krótkowzroczności, zaburzeń snu, myśli samobójczych i „konsumpcji” niebezpiecznych treści, w tym pornograficznych, na niespotykaną skalę.

Brak jednolitych zasad higieny cyfrowej naraża dzieci na lawinowy wzrost negatywnych skutków, takich jak:

1. Uzależnienie behawioralne – cyberzaburzenia,
2. Narastające trudności z koncentracją uwagi i zapamiętywaniem,
3. Spadek kreatywności,
4. Samoizolowanie się dzieci prowadzące do utraty zdrowych relacji rówieśniczych,
5. Zagrożenie spadkiem aktywności fizycznej, przy jednoczesnym przyjmowaniu złej pozycji kręgosłupa, zwłaszcza w części szyjnej, podczas korzystania z urządzeń ekranowych,
6. Podatność na niewłaściwe wzorce (w tym wzorce dotyczące wyglądu) promowane w części mediów społecznościowych,
7. Zagrożenia cyberprzemocą.

Uzasadnieniem dla naszego Apelu są wyniki badań naukowych. Istnieją liczne dowody wskazujące na szkodliwy wpływ smartfonów i innych urządzeń ekranowych na zdrowie, wyniki w nauce i relacje społeczne, w tym właściwe relacje rówieśnicze.

Jako przykład może posłużyć pionierskie badanie „Structural and functional correlates of smartphone addiction”, opublikowane już w 2020 roku, które pokazało ubytek istoty szarej mózgu u osób uzależnionych od telefonów komórkowych. Zachodzące zmiany były zbieżne ze zmianami, jakie zaobserwowano wcześniej u osób dotkniętych uzależnieniem od narkotyków. Badanie to dostarczyło pierwszych dowodów na istnienie wspólnych neuronalnych mechanizmów uzależnień behawioralnych.

O negatywnych skutkach wpływu nadużywania urządzeń cyfrowych na rozwój mózgów dzieci od lat ostrzegają naukowcy w swoich bestsellerowych książkach, m.in.: Manfred Spitzer („Epidemia smartfonów. Czy jest zagrożeniem dla zdrowia, edukacji i społeczeństwa?”), Nicholas Kardaras („Dzieci ekranu. Jak uzależnienie od ekranu przejmuje kontrolę nad naszymi dziećmi – i jak wyrwać je z transu”) i Jonathan Haidt („The Anxious Generation: How the Great Rewiring of Childhood Is Causing an Epidemic of Mental Illness”).

26 lipca 2023 roku ukazał się raport Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) na temat stanu edukacji na świecie (Global Education Monitoring Report 2023), zatytułowany „Technologia jako narzędzie w edukacji. Na czyich warunkach?” (Technology in education: A tool on whose terms?).

UNESCO informuje, że na całym świecie prawie co czwarty kraj wprowadził zakaz używania smartfonów w szkołach.

Amerykańska Akademia Pediatryczna i Kanadyjskie Towarzystwo Pediatryczne wydały zalecenie, żeby dzieci w wieku przedszkolnym w ogóle nie korzystały z tabletów.

Uważamy, że uzasadnione byłoby wprowadzenie ogólnopolskiego zakazu używania smartfonów, tabletów i podobnego rodzaju sprzętu (za wyjątkiem przeznaczonego do realizacji zajęć edukacyjnych) w żłobkach, przedszkolach i szkołach podstawowych, obejmującego również udostępnianie prywatnych urządzeń dzieciom przez personel placówek bez ściśle uzasadnionej potrzeby związanej np. z edukacją i bezpieczeństwem dziecka.

Takie uregulowanie wprowadzone przez Panią Minister ma szansę istotnie przyczynić się do zwiększenia fizycznego i psychicznego zdrowia polskich dzieci.

Z wyrazami szacunku,

1. Jagoda Cieszyńska-Rożek, prof. zw. dr hab., Katedra Logopedii i Zaburzeń Rozwoju Uniwersytetu im. Komisji Edukacji Narodowej
2. Daniel Dziewit, terapeuta, Młodzieżowy Ośrodek Reset w Konstancinie-Jeziornie koło Warszawy
3. Mariusz Zbigniew Jędrzejko, dr hab., profesor Akademii Piotrowskiej, logoterapeuta, Ośrodek Wsparcia dla Dzieci i Dorosłych z Uzależnieniami i Zaburzeniami w Józefowie
4. Marta Korendo, prof. dr. hab., Katedra Logopedii i Zaburzeń Rozwoju Uniwersytetu im. Komisji Edukacji Narodowej
5. Jacek Koronacki, prof. dr hab. inż., były długoletni dyrektor Instytutu Podstaw Informatyki Polskiej Akademii Nauk
6. Aleksandra Piotrowska, dr, Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego
7. Andrzej Targowski, profesor, Western Michigan University, inicjator i pierwszy projektant systemu PESEL
8. Tomasz Ziewiec, dyrektor, Szkoła Podstawowa nr 25 w Warszawie
9. Rafał Górski, prezes zarządu, Instytut Spraw Obywatelskich, kampania obywatelska „Ratuj dzieci!”.
10. Ilona Sobul, prezes zarządu, Obywatelski Akcelerator Innowacji