fbpx

Helsińska Fundacja Praw Człowieka wspiera walkę opiekunów o równe traktowanie

Walkę opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o równe traktowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka wspiera Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Fundacja złożyła opinię przyjaciela sądu przed Trybunałem.

Przypomnijmy: w sierpniu 2017 r. nie doszło do ugody pomiędzy opiekunami dorosłych osób niepełnosprawnych a Skarbem Państwa. W praktyce oznacza to, że państwo nadal nie realizuje wyroku Trybunału Konstytucyjnego mówiącego o tym, że uzależnianie wysokości przyznawanych opiekunowi świadczeń od wieku, w którym powstała niepełnosprawność podopiecznego, jest niekonstytucyjne.


Po tym niekorzystnym wyroku grupa opiekunów złożyła grupowe skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które zostały przyjęte do rozpoznania. W związku z toczącym się rozpatrywaniem skarg Helsińska Fundacja Praw Człowieka przygotowała opinię przyjaciela sądu, w której opisuje problem zróżnicowania wysokości świadczeń przyznawanych opiekunom osób niepełnosprawnych w Polsce. Poniżej opisujemy kluczowe zagadnienia, które pojawiają się w opinii.

Zagrożenie opiekunów ubóstwem

Należy podkreślić, że opiekunowie korzystający ze świadczeń zmuszeni są do rezygnacji z pracy, a jednocześnie otrzymują jedynie 520 zł świadczenia. HFPC podkreśla, że niepełnosprawność któregoś z członków rodziny znacznie zwiększa ryzyko zagrożenia ubóstwem. W 2013 r. (kiedy to znowelizowano ustawę o świadczeniach rodzinnych), prawo do świadczenia pielęgnacyjnego utraciło 142 tys. opiekunów.

(Nie)wdrożenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego

W wyroku z 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który warunkował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (który wysławia zasadę równego
traktowania) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Prace legislacyjne nad wdrożeniem wyroku trwają od marca 2015 roku. Kolejne rządy nie są w stanie znowelizować ustawy zgodnie z wyrokiem TK. Aktualnie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uzależnia wprowadzenie zmian dot. świadczeń od reformy systemu orzekania o niepełnosprawności.

Praktyka organów i sądów orzekających w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych

HFPC zweryfikowała, jak organy administracji oraz sądy potraktowały wyrok TK i czy w związku z nim wprowadziły lokalne zmiany w orzekaniu. Jak się okazało, w latach 2013-2018 samorządy różnie traktowały opiekunów. W części badanych przypadków nie odnotowano przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych opiekunom osób dorosłych niepełnosprawnych, zaś decyzję o przyznaniu tego świadczenia podejmowano w Gdańsku, Poznaniu i Zielonej Górze czy Krakowie. Również w II instancji (Samorządowe Kolegia Odwoławcze) incydentalnie zapadały decyzje wskazujące na to, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane. Niestety, nie zanotowano przypadków pozytywnych rozstrzygnięć w Wojewódzkich Sądach Administracyjnych. Niemniej, z wyroku wydanego przez Najwyższy Sąd Administracyjny wynika, że świadczenia pielęgnacyjne powinny być przyznawane z pominięciem kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność podopiecznego.

Stanowisko władz rządowych co do skutków wyroku TK z 21 października 2014 r.

Zarówno Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jak i wojewodowie wskazują, że pomijanie zapisu art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (różnicującego świadczeniobiorców) jest niezgodne z zasadą legalizmu regulującą działanie organów publicznych, bowiem niekorzystny zapis ustawowy wciąż obowiązuje. W wyniku tego Urzędy Wojewódzkie, które wszczynają kontrole np. Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej, wydają decyzję o zwrocie do budżetu państwa kwot, które były przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów dorosłych niepełnosprawnych (5 takich decyzji wydał MOPS w Cieszynie i po kontroli został zobowiązany do zwrotu środków wydatkowanych niezgodnie z dyscypliną finansów publicznych).

Wnioski Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka:

  • opiekunowie osób z niepełnosprawnościami powinni mieć zagwarantowane takie wsparcie finansowe, które będzie chronić ich rodziny przed ubóstwem,
  • ubieganie się o wsparcie finansowe nie powinno odbywać się w warunkach naruszających równe traktowanie,
  • sprawa polskich opiekunów może być okazją do wypracowania standardów dotyczących ochrony praw socjalnych rodzin osób z niepełnosprawnościami,
  • w Polsce incydentalnie sądy rozstrzygają pozytywnie sprawy opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, co nie ma wpływu na systemowe rozwiązanie problemu; przez to niewielu opiekunów może skorzystać w kraju z tej drogi dochodzenia swoich praw,
  • rozstrzygniecie Trybunału będzie miało wpływ na sytuację kilkuset tysięcy opiekunów w Polsce, ale również i większej ich liczby w Europie.

Przeczytaj opinię przyjaciela sądu opracowaną przez Helsińską Fundację Praw Człowieka

Przejdź do archiwum tekstów na temat:

Dom to praca

Być może zainteresują Cię również:

Łodzianie decydują
Obywatele decydują

Łodzianie zdecydują?

Przy decydującym udziale Instytutu Spraw Obywatelskich udało się zebrać ponad 6,6 tys. podpisów pod obywatelskim projektem uchwały, dającej mieszkańcom Łodzi większe możliwości wpływu na ich miasto. Dziś podpisy zostaną złożone w łódzkim magistracie.

Konferencje i szkolenia regionalne w woj. podlaskim i lubelskim

Serdecznie zapraszamy na konferencje i szkolenia regionalne w woj. podlaskim i lubelskim organizowane w ramach projektu "Polska naturalnie! - rozwój, integracja i promocja produktów i rozwiązań ekoturystycznych w województwach podlaskim, lubelskim i podkarpackim".

Facebook i inne korporacje cenzurują treści! Zapisz się na Tygodnik Instytutu Spraw Obywatelskich. W każdej chwili masz prawo do wypisania się. Patrz, czytaj, działaj bez cenzury.

Administratorem danych osobowych jest Fundacja Instytut Spraw Obywatelskich z siedzibą w Łodzi, przy ul. Pomorskiej 40. Dane będą przetwarzane w celu informowania o działaniach Instytutu. Pełna informacja dotycząca ochrony danych osobowych.