Opinia

Historyczny wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

We wtorek, 6 marca, zapadła przełomowa decyzja Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Mechanizm ISDS, umożliwiający korporacjom pozywanie państw za niekorzystne dla nich decyzje, został uznany za nielegalny w obrębie Wspólnoty.

Mechanizm „inwestor przeciw państwu”, czyli ISDS (Investor-State Dispute Settlement) to międzynarodowy arbitraż rozstrzygający spory między inwestorami a państwami, zawarty jest przede wszystkim w dwustronnych umowach handlowych, zwanych BIT-ami (Bilateral Investment Treaty).

Działanie mechanizmu polega na tym, że kiedy inwestor (głównie wielkie koncerny) uzna, że wprowadzony przez dany kraj przepis, np. chroniący środowisko czy prawa pracowników, narusza jego interesy (np. zagraża ich przyszłym, potencjalnym zyskom!), może on pozwać państwo do międzynarodowego sądu polubownego, z pominięciem drogi sądowej w danym kraju. Pomagało to międzynarodowym korporacjom wzmacniać i ugruntować wpływ na decyzje suwerennych państw, wykorzystując ISDS jako straszak. Wielokrotnie zdarzało się, że państwa, w obawie przed gigantycznymi odszkodowaniami, wycofywały się z takich regulacji. Tym bardziej, że praktyka pokazała, iż większość spraw rozstrzygana była na korzyść inwestorów.

Na podstawie ISDS Polska za wycofanie się z prywatyzacji PZU została w 2003 r. pozwana przez holenderski koncern Eureko. W ramach ugody polski rząd zgodził się zapłacić Holendrom aż dziewięć miliardów złotych odszkodowania.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE to wynik sporu Słowacji z holenderskim koncernem Achmea, specjalizującym się w ubezpieczeniach zdrowotnych. Słowacja, po otwarciu się na prywatnych ubezpieczycieli, częściowo wycofała się z liberalizacji tego sektora. W 2008 roku Achmea pozwała Słowację w ramach ISDS  w umowie BIT – arbitraż uznał winę Słowacji i zasądził 22 miliony euro odszkodowania.

Dopiero wtorkowy wyrok TSUE zmienił tę sytuację. Trybunał stwierdził, że arbitraż przewidziany w umowie BIT, pomijając zarówno prawodawstwo, jak i sądownictwo państw członkowskich, jest niezgodny z prawem unijnym, stawiając się ponad nim, co jest sprzeczne z traktatami.

Decyzja ta de facto unieważnia mechanizm ISDS w aż 196 takich umowach zawartych między państwami członkowskimi, zobowiązuje bowiem Komisję Europejską, by wymusiła na państwach unijnych rozwiązywanie umów BIT. Polska ma zawarte 23 takie umowy oraz blisko 40 innych umów BIT zawierających mechanizm ISDS, podpisanych z państwami spoza UE.

Jest nadzieja, że decyzja TSUE może mieć konsekwencje dla innych umów zawierających międzynarodowy arbitraż, jak np. CETA (umowa o wolnym handlu między UE a Kanadą). Wprawdzie CETA zawiera nieco złagodzoną wersję ISDS – mechanizm ICS, bardziej transparentny i umożliwiający odwołania, jednak nadal ignorujący sądownictwo państw członkowskich. Zapytanie o zgodność ICS z prawem unijnym do Trybunału Sprawiedliwości UE złożyła Belgia, w reakcji na zdecydowany opór Walonii przed przyjęciem umowy z Kanadą.

Wyrok TSUE to porażka wielkiego, ponadnarodowego biznesu, ale przede wszystkim – zwycięstwo obywatelek i obywateli, którzy od lat alarmowali o niebezpiecznych konsekwencjach mechanizmu ISDS.

Całość komunikatu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

Przejdź do archiwum tekstów na temat:

Instytut Spraw Obywatelskich

Być może zainteresują Cię również:

Instytut Spraw Obywatelskich

Wspomnij CMŚ razem z nami!

Zapraszamy na kolejną audycję z cyklu „Czy masz świadomość?”, która odbędzie się wyjątkowo w niedzielę 16 maja 2010 r. w godzinach 9:00-10:00. Będzie to szczególne wydanie programu przygotowane z okazji 51. urodzin Studenckiego Radia „Żak” Politechniki Łódzkiej, na którego antenie gościmy od ponad 14 lat.

Instytut Spraw Obywatelskich

Pokaz filmu „Zanim przeklną nas dzieci”

Zapraszamy na kolejny bezpłatny pokaz filmowy organizowany przez redakcje audycji „Czy masz świadomość?” oraz kwartalnika „Obywatel”. Tym razem zaprezentujemy film Jean-Paula Jauda pt. „Zanim przeklną nas dzieci”. Projekcja odbędzie się 22 lipca (czwartek) w kinie Cytryna, na ul. Pomorskiej 39/41, o godzinie 20:00.


Notice: Undefined index: without_styling in /www/instytutsprawob_www/www/instytutsprawobywatelskich.pl/wp-content/plugins/freshmail-integration/src/Plugin/Newsletter/Freshmail.php on line 500
Facebook i inne korporacje cenzurują treści! Zapisz się na Tygodnik Instytutu Spraw Obywatelskich. W każdej chwili masz prawo do wypisania się. Patrz, czytaj, działaj bez cenzury.

Administratorem danych osobowych jest Fundacja Instytut Spraw Obywatelskich z siedzibą w Łodzi, przy ul. Pomorskiej 40. Dane będą przetwarzane w celu informowania o działaniach Instytutu. Pełna informacja dotycząca ochrony danych osobowych.