Otyłość jaka jest, nie każdy widzi. Społeczny obraz choroby a raport medyczny  

Negatywne opinie na temat osób z otyłością są w naszym społeczeństwie powszechne. Skąd się biorą? Co wiemy o przyczynach i powikłaniach choroby otyłościowej oraz skutecznych metodach jej leczenia? W 2025 roku raport na temat otyłości przygotowało Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP), państwowa instytucja naukowo-dydaktyczna z zakresu medycyny. Przebadano wiedzę 1088 dorosłych Polaków w zakresie choroby otyłościowej. Skonfrontujmy powszechną opinię z obecnym stanem wiedzy medycznej.

Jak podaje CMKP, „otyłość to choroba przewlekła, która definiowana jest jako nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie”.

Na pytanie: czy otyłość jest chorobą, 42% ankietowanych wybrało opcję „raczej tak”, a 43% odpowiedziało „zdecydowanie tak”.

Wiedza o tym, że otyłość stanowi problem natury medycznej jest ważną częścią procesu jej leczenia zarówno w wymiarze społecznym jak i indywidualnym – może być motywacją do podjęcia kroków do wyzdrowienia. Ponadto, patrzenie na otyłość jako na chorobę a nie wadę, czy oznakę zaniedbania, pomaga lepiej rozumieć osoby chore.

Widzimy więc, że jest potrzebna w społeczeństwie świadomość przyczyn i cech otyłości.

Jakie są przyczyny otyłości?

Brak aktywności fizycznej oraz nieprawidłowa dieta są uznawane za główne źródła choroby:

• 82% ankietowanych wymienia brak ćwiczeń jako przyczynę otyłości,
• 74% zaznaczyło nieodpowiednie żywienie,

co pokrywa się z obecnym stanem wiedzy medycznej, jednak nie jest to cała prawda.

Mniej osób jest w stanie wskazać inne czynniki prowadzące do otyłości, takie jak:

• przyczyny genetyczne i hormonalne,
• brak wiedzy z zakresu dietetyki,  
• zaburzenia psychiczne.

Z wziętych pod uwagę w badaniu przyczyn najmniej znanymi w społeczeństwie są brak czasu na ćwiczenia i planowanie diety.

Polacy dobrze znają przyczyny otyłości zależne od chorego, ale mniej wiedzą o czynnikach biologicznych, środowiskowych i systemowych, przez co często nadmiernie obwiniają osoby z otyłością za stan ich zdrowia.  

Jakie są powikłania otyłości?

Najbardziej znaną chorobą współwystępującą jest cukrzyca typu drugiego. Powszechna w społeczeństwie jest również świadomość powikłań w postaci nadciśnienia tętniczego oraz niewydolności serca. Choroba zwyrodnieniowa stawów oraz bezdech senny są mniej znanymi współwystępującymi jednostkami, a zaledwie 17% ankietowanych wiedziało o powiązaniu zespołu policystycznych jajników (zaburzenia hormonalnego dotykającego kobiety) z otyłością.

Jak skutecznie leczyć otyłość?

Według CMKP podstawą leczenia jest zmiana stylu życia, obejmująca zwiększenie aktywności fizycznej oraz zmianę diety. Te czynniki, razem z opieką dietetyka, były cytowane najczęściej przez badanych, za to o wiele mniej osób było świadomych innych metod leczenia otyłości, takich jak:

• regularny sen,
• wsparcie psychologiczne,
• farmakoterapia,
• interwencja chirurgiczna.

Tymczasem konsultacje z terapeutą oraz dbanie o higienę snu są bardzo skutecznym uzupełnieniem leczenia, a w niektórych przypadkach leki lub operacja mogą okazać się konieczne.

Przekonania na temat leczenia choroby otyłościowej pokrywają się ze społecznym obrazem jej przyczyn – jeśli uważamy, że otyłość wynika z niewłaściwego stylu życia, za sposób walki z chorobą uznamy zmianę diety i zwiększenie aktywności fizycznej.

I w kwestii przyczyn, i w kwestii sposobów leczenia, społeczny obraz jest w dużej mierze zgodny z obecnym stanem wiedzy medycznej, nie oddaje jednak całej prawdy na temat  tej choroby.

Uprzedzenia względem osób z otyłością

Spośród ankietowanych, 43% stwierdziło, że otyłość jest powodem do wstydu. Tylko 13% badanych zdecydowanie się z tym nie zgodziło.

Powodem takiego stanu rzeczy może być wysoka świadomość przyczyn takich jak styl życia w połączeniu z niską świadomością czynników środowiskowych, genetycznych, hormonalnych i innych. Badani mogą z tego powodu przeceniać indywidualną odpowiedzialność samych chorych.

To samo widzimy w odpowiedziach na inne pytania, przykładowo, 44% ankietowanych uważa, że otyłość wynika z braku dbałości o zdrowie, a 46% zadeklarowało, że osoby z otyłością dbają o swoje zdrowie mniej, niż osoby o prawidłowej masie ciała. Oba te stwierdzenia nie są prawdziwe.

Co ciekawe, mężczyźni znacznie częściej niż kobiety zgadzali się ze stwierdzeniami, że otyłość jest powodem do wstydu, że wynika ona z braku dbałości o zdrowie, oraz że osoby z otyłością dbają o swoje zdrowie mniej, niż osoby o prawidłowej masie ciała.

Prognozy zdrowotne do 2035 roku

Prognozy przewidują, że do 2035 roku ponad 35% dorosłych mężczyzn i ponad 25% kobiet w Polsce będzie chorych na otyłość. Problem dotyka coraz większej części społeczeństwa, potrzebne jest więc szerzenie wiedzy na temat tej choroby, co pomoże w jej leczeniu i ograniczy uprzedzenia wobec osób z otyłością.

Dr n. med. Justyna Grudziąż-Sękowska, jedna z autorek raportu, podkreśla potrzebę działań edukacyjnych, systemowych i legislacyjnych ze strony państwa, takich jak:

• zapewnianie wsparcia psychologicznego osobom z otyłością,
• promowanie zdrowych wyborów żywieniowych,
• pomoc medyczną z zakresu profilaktyki i diagnostyki otyłości.

Stawką jest jakość i długość życia populacji, dlatego interwencje są potrzebne już teraz.